اداره او د هغې دندې

 

لیکوال : عطا محمد میاخېل

 

اداره په لغت کې حاکمیت ، تنظیم او په یوه کړۍ کې راوستلو ته وایي او په اصطلاح کې اداره له هغې قوې څخه عبارت ده چې دیوې هراړخیزې پا لیسۍ او یوه منظم تشکیل په پام کې نیولو سره د اړوندو دندو د ښه تر سره کولو له پاره لاره اواروي او مطلوب هدف ته د رسیدو امکانات برابروي .

 

 

 

د ادارې اهمیت  : دهغه ماشین په شان ده چې د ماشین اړونده پرزې او ملحقات ټاکلو هدفونو ته درسیدو له پاره په حرکت  او فعالیت راولي ، کله چې ماشین ښه مکمل وي دنورو ملحقاتو فعالیتونه او حرکتونه هم په بري سره سرته رسیږي او ټاکلي هدف ته د رسیدو لاره ممکنه او آسانه کوي .

 

د ادارې مفهوم : د ادارې د پیژندنې مفهوم په اجتماعي ، سیاسي ، اقتصادي ، او د علم او تکنالوژي پر حالت پورې مربوط دي .

 

داداره کولو اصول : یو اداره کوونکی د چارو په اداره کې د لاندې ټکو سرته رسولو له پاره ضرورت لري .

 

ـــ د دندو سپارل .

 

ـــ تشویق او ترغیب .

 

ـــ څارنه او تعقیب .

 

ـــ د چارو په اجراکې هماهنګي .

 

ټول پورته ذکر شوي مواد په اداره کې اهمیت لري ، خو تشویق او ترغیب او اهل ته د وظیفې سپارل زیات اهمیت لري .

 

د ادارې د لا ښه مؤثریت له پاره لاند ې درې مهارتونه د یادونې وړدي :

 

1. انساني مهارتونه :

 

ښه اداره کوونکي د خپل همکار او تر لاس لاندې شخص پر ځانګړتیاوو ښه پوهیږي، د کار د ښه والي له پاره له هغه څخه استفاده کوي او په دوامداره توګه د نورو په اړه معلومات راغونډوي او د همدغو معلوماتو پر بنسټ سم قضاوت کوي ، او انساني مهارتونه د افهام او تفهیم او تشویق او څارنې له پاره ډیر ګټور دي .

 

2. تخنیکي مهارتونه :

 

دیوه ناروغ دجراحي ، د یوې ودانۍ د جوړولو او دیوه شعر لیکلوله پاره دریو ځانګړو او بیلابیلو مهارتونو ته ضرورت دی ، دیوه جراح مهارتونه د ودانۍ په جوړولو سره ارتباط نه لري او همدارنګه دیوه سندر غاړي مهارتونه د جراحۍ په عمل کې د استعمال وړ نه دي ، اداره هم کټ مټ ځانګړو مهارتونو ته ضرورت لري چې د هغو زده کول اړین دي .

 

3. مفهومي مهارتونه :

 

دغه مهارتونه اداره کوونکي ته د دې توان ورکوي چې موسسه دیوې مجموع په توګه وپیژني او همدارنګه په دې پوه شي چې د موسسې بیلابیلې برخې څرنګه له یوې بلې سره اړیکې لري او په یوه برخه کې بدلونه په نورو برخو باندې څه وړ تاثیرات غورځوي او هغه مهارتونه اداره کوونکي ته توان ورکوي چې د موسسې او چاپیریال تر منځ معقول ارتباط ټینګ کړي ، همدارنګه د لویوالي او کوچینوالي د مسؤلیتونو د وظیفې د ډول له پلوه د هر کار کوونکي وظیفوي مسؤلیتونه او دهرې ادارې هدفونه له یو بل نه توپیر لري ، خو دیوې ادارې وظیفې د ادارې د علم یو مشهور امریکایي پوه لیوتر ګیولیکLuter  Gulic  په 1973م کال کې د ادارې 7 دندې په لاندې توګه ښودلي دي .

 

1. د پلان جوړول ( planning ) : چې اساسي پیشبینۍ ، تآمین یا دیوې ادارې هدف او هدفونوته د درسیدو په غرض د هغو د لارو چارو ټاکل دي او د پلان په طرحه کې باید د هر فرد ، څانګې او په هر سازمان کې د موثقو احصاییو له مخې مسوولیتونه تعین شوي وي او په شرایطو کې د بدلون او د وظیفو د سرته رسولو په پا م کې نیولو سره د تعدیل او انعطاف منلو خاصیت هم ولري .

 

2 . استخدامي چارې ( staffing  ) : استخدامي وظایف او د روزلو چارې پکې شاملې دي او په هغه کې د استخدام د چاروټول هغه پروګرامونه او فعالیتونه چې د ښوونې او روزنې د سویې پر بنسټ ولاړ وي ، په پام کې نیول کیږي .

 

3 . د تشکیل جوړول ( organization  ) : دیوې موسسې تشکیل دوظیفو د ډول او حدودو له مخې جوړیږي او په هغې کې صلاحیتونه ، اداري اړیکې او مسوولیتونه مشخص وي .

 

4 . د اوامرو ورکول ( Direction ) : چې د خاصو یا عامو تصمیمونو نیول پکې شامل دي او په یوه موسسه کې د وظیفو د ښه تر سره کولو په غرض د لارښوونې او احکامو د ورکولو لارې چارې دي .

 

5 . هماهنګ کول ( Coordination  ) : ټول هغه فعالیتونه او مسالې پکې ځانګړې کیږي چې د موسسې هدفونو ته د رسیدو په غرض د وظیفو د تطبیق وړوي همدارنګه د تعادل پیداکول او ساتل ، د ادارې د بیلابیلو واحدونو په دندو کې منطقي ارتباط ګډ هدف ته د رسیدو له پاره لازمي بلل کیږي .

 

6 . ریپورتینګReporting  ) : په یوه ټاکلي وخت کې اړوندو مقاماتو ته د تشکیلاتي واحدونو دکار د رپوټ برابرول دي .

 

7 . بودیجه جوړول ( Budgeting  ) : چې د مالي بودیجې او مسایلو تنظیم تخصیص او دطرحې موضوعګانې پکې شاملې دي او هر تشکیلاتي واحد ته د عوایدو او مصارفو له په پام کې نیولو سره د بودیجې اندازه ټاکل کیږي او باید وویل شي چې دغه پوه د کنټرول او رهبرۍ مسایل هم دیوې ادارې د مهمو عناصرو او دندو څخه شمیرلي دي باید وویل شي چې اداره د تشکیلاتي روابطو او د وظایفو د اجرا د ډول په پام کې نیولو سره د مرکزیت او عدم مرکزیت په رسمي او غیر رسمي ادارې کې له یوې او بلې سره تفکیک کیدای شي په رسمي اداره کې معمولا تشکیلاتي روابط او وظایف هم د موضوعه قوانینو او مقرراتو له مخې مشخص ، تعین او تثبیت کیږي ، خو په غیر رسمي اداره کې د افرادو مداخلې او دغیر رسمي اړیکو پیداکول دي چې زیاتره قوانین او مقررات نه لري د عرف او عاداتو ، د اجتماعي او شخصي روابطو په واسطه منځ ته راځي ، د مرکزیت په سیستم کې زیاتره وظایف دیوه مرکز له لوري رهبري او کنټرولیږي ، خو  د مرکزیت نشتوالی په سیستم کې زیاتره دوظایفو رهبري او اجرات د اداري واحدونو له خوا د دوی د ځانګړو قوانینو او مقرراتو له مخې تر سره کیږي او مرکزیت د نشتوالي په سیستم کې د وظایفو د اجرا او صلاحیتونو تفکیک په غوڅه توګه یومشکل کار دی .

 

 

 

 

وروستۍ ليکني

په ډانګ پیلي سپیني خبرېافغان ولس په ۱۹ پیړۍ ۲۰ پیړۍ او دادی په ۲۱ پیړی کې دنړیوالوسترو ښکیلا کي ځواکونودستراتیژیکي استعماري موخو په خصمانه  لوبو ا و شیطاني چلوټو په جال کې کیوتی او په ټولو پړاوونو کې یې  په خورا  بې رحمی او بې ساري قساوت لکه رودونه ویني بهیدلي اوسنی پړاو یې زړه بوږنوونکی اوټول هیواد کلي اوبانډي دوینو په حمام بدلي شوي دي اودجګړې ښکیلې غاړې پخپله افغانان لکه دسونګ دتوکو په څیر په کې سوځي او زما په اند دا دبشریت  په  تاریخ  کې هغه ستره جګړه ده چې د ځمکې دکرې دلسګونو،لسګونو بیلا بیلو هیوادونود دې وطن د بچیو په ویر اوخونړي ناورین کې په بې رحمۍ برخه ...
زوریدلواو ویرجنو هیواد وا لوته د پام وړڅوټکېدبشریت په تاریخ کې دانسانانو لوی قاتل اووژونکی جنګیزمغول دی چې اصلي نوم یې تموجین دپولاداوکلک په مانا اودواکمنی په مهال جنګیزخان دی چې دشاه جهان اولوی خان په مانادی.دغه خونړي انسان دخپلې واکمنی په ظالمانه پړاو کې دځمکې دکرې ټول ټال ۱۱ یوولس سلنه بشریت له منځه یووړدښځینه اونارینه سرونوڅخه د لوړوکله منارونوپه جوړولوکې یې ساری نه درلود او په دې ډول یې دترهې اوویرې په خپرولوسره دښارونواوبشري مدنیتونوپه چورلټ نړولوکې داسیا،افریقا اواروپا ترلویو وچو پوري وحشیانه یرغلونه تر سره کړهغه دخپلې زوکړې په ټاټوبي په یوه نامالوم مرګ ومړاودهغه دقبر دپاسه په ...
د دووخویندو زړه بوږنوونکي غمیزههو! هغه دوه مبارزې وطنپالې اوزړورې خویندې یادوم چې دخپل دردیدلي،کړیدلي اوجګړه ځپلي ولس دسوکالۍ اوهوسایې په موخه یې خپل پلرني هیواد ته دچوپړملاوې وتړلې دلرغوني اوتاریخي ویاړلي اودپامیردلوړوڅوکوپه څیر دسر هسکي بدخشان د خاش له سمسورې سیمي یې دملي پولیسوپه لیکوکې دندې پیل کړې.څه موده وروسته دمسلکي لوړوزده کړولپاره دترکیې هیواد ته واستول شوې اودشپږمیا شتنۍ مسلکي کورس له اکمال وروسته دتیرې خونړۍ اوویرجنې روژۍ په میا شت کې خپل پلرني ټاټوبي ته راستنې شوې او په دې هیله چې دخپلې خوږې کورنۍ په خوږه غیږه کې به دخپلو وروڼو،خویندو،موراوپلارسره داخترڅوشپې اوورځې په خوښۍ تیرې ...
کب له سره خوسا کیږي دیوه هیواد زعامت اومشرتابه دخپل ولس په برخلیک اود هغود ژوند په نیکمرغۍ اوبد مرغۍ نیغ پر نیغه اغیزه لري که دهیواد دواکمنانوسرونه کدو سرونه نه وي نوباید خپل ځانونه د وړ اوکارنده شخصیتونوپه توګه دتاریخ په پاڼو کې تثبیت اوپه ډاګه کړي ځکه دهغو د هژمونی اوواکمنی مهال تلپاتې نه وي په یو ډول د ډولونودمرګ له حتمي پدیدې سره مخامخ کیږي اود هغوفزیکي موجودیت ته دپای ټکۍ ږدي خودهغومعنوي اړخ مثبت اویا منفي کرکټرمرګ نه لري هغو چې هیواد اوولس ته یې دچوپړ،عدالت اوصداقت تله درنه ده تل درنه اوپه درنښت یادیږي دهغوکارنامې اواندیښني داړوند ولس اوملت لپاره ځلیدونکي مشالونه اوڅراغونه دي اوپر ...
سپیني خبرې او شریرې څیرې کلونه پخوا مې دقومونو اوقبایلودعالي جرګې دمرکزي شورا دمنشي په توګه د ولسي اوجرګه ییزي دندې ویاړ درلود .یوي پراخې ولسي غونډه کې دګډون په موخه دخوست ولایت دصبریو ولسوالۍ اړوند درنه ،مجرب اوپوه سپین ږیري اروښاد متقاعد ډګروال حسین خان صبري ته چې دکابل په کارته نو کې استوګن و،ورغلم. هغه خورا مهربانه،خواخوږی اومهربان شخصیت واو له درنه روغبړوروسته مې په خورا ادب اودرنښت هغه ته دګډون بلنه ورکړه.هغه خدای بښلي ماته تل وراره ویلې او راته کټ،کټ له خندا شین شو. له لږسوچ وروسته یې راته وویل: کومه جرګه ؟ اودڅه لپاره جرګه؟ په ځواب کې مې ورته وویل چې په هیواد کې دسم سمکي ،هراړخیز ...
آلله اکبرـ آلله اکبر دخوارملا آذان واورئای دمظلوم اوکړیدلي هیواد خونړي افغانستان درنو،درنوعالمانو،پوهانو،شمله ورومشرانواوباتوروکشرانو،خویندواووروڼواســـــلام علیکم ورحمته الله وبرکاته اما بعد!په کلو اوبانډوکې داخبره عامه اودژبوپه سرده چې دخوار ملا آذان څوک نه اوري.خودغټوږیرواوډبلو پګړیوسمیع الحق ناحق اوفضل الرحمان نارحمان اودهغو په څیردانسانیت اواسلامیت ضد غټ خیټوملایانودمسلمان اوافغان وژنې کفري فتواوې دتورپنجاب له منبرونوصادرې اودادی زموږ دجنتي وطن څخه یې توردوزخ جوړکړی دی ښکلی کابل په وینورنګ اودهیواد په ګوټ،ګوټ کې دوینوویالې بهیږي .په عامواوخاصو ...
وسله وال پوځ اوپه مورچلوکې ډزېدافغانستان وسله وال پوځ ملي اردو،ملي پولیس اوامنیتي ځواکونواولښکرو شمیرټول ټال درې لکه دوه پنځوس زرو۳۵۲۰۰۰تنوته رسیږي اووسله وال پوځ په اوو۷ قول اردوګانوکې تنظیم اوجوړشوی دی .نـنګرهار۲۰۱ لمبرسیلاب قول اردو پکتیا ۲۰۳ تندر قول اردوهرات ۲۰۷ ظفر قول اردوکندهار۲۰۵ اتل قول اردوبلخ ۲۰۹ شاهین قول اردوهلمند۲۱۵ میوند قول اردواودهوایي ځواکونو قول اردواوداوسله وال ځواکونه په زرګونو،زرګونوبلوکونو،ټولیو،کنډکونو،لواګانواوفرقوکې ځای پرځای شوي دي اوداهغه اردوده چې دافغانستان دحرب په تاریخ کې په درجنو،درجنوجنرالان چې زیاتره یې مسلکي نظامي زده کړي نه لري اوپه تنظیمي زور اوسوټي ...
په وینولړلۍ اسلام داسلام آباد دخنجرپه څوکهشیطان آباد اسلام اباد دلوی شیطان په کرغیړنولاسونوداسلام دبدنامی اودمسلمانانودکړولو،وژلواوسپکولوپه موخه رامنځته شوی اودا لامل دی چې لاتراوسه داسلامي قانون اوشریعت پرځای انګلیسي مدني قانون واکمن دی اودتش په نوم داسلام په نامه ډول،ډول ترهګرې،تروریستي ځناورې او وحشي ډلې،ټپلي اوځان مرګي لیوني سپي روزي اودبې وجدانه اوبې ایمانه پاکستاني مفتیانوپه فتوا یې دافغان مسلمان ولس دوژنې اوتباهۍ لپاره ګوماري چې دادی نـن ورځ دروژې دمطهرې اوعبادتي میاشتې په لومړۍ ورځ یې دسپیڅلوخوستیوروژتیانوویني په خورا سترقساوت اوبربریت وبهولې په خدای،رسول اواسلام مین غیرتي خوستیان یې ...
  دلرو اوبرو پښتنودغیرت اونـنګ شیبې رښتیا یې ویلي چې اوبه په ډانګ نه بیلیږي اوګډ پښتون په ډیورنډ نه بیلیږي.هغه تش په نوم مکار اوتصنعي ډیورند چې دادی دګردې اروپا د۵۱۰ میلیوني وګړودمتحد اویوموټي باوري اوځواکمن سازمان یا په بله ژبه داروپا داتحادیې پارلمان مرستیال مشروتلي اوپیاوړي دپلومات ښاغلي رشارډ چارنیکي داکرښه مصنوعي اوغیرطبیعي کرښه بللي اوداروپا یي ټولنې په میاشتنۍ کې یې په زغرده اوډاګه دهغه ابطا ل اعلان کړاوپه څرګندومستدلواو منطقي ټکو کې یې دهغه جدي ارزونه غوښتي او ویلي یې دي چې د دې کرښې اوسیمي څخه دنړیوالې ترهګری او تروریزم مرکزجوړشوی او د دې وخت رارسیدلی چې د ډیورند کرښې ته بیا ...
افغانستان به څنګه جوړشي؟ دتاریخ داوږده بهیراودپیړیو،پیړیوپه بیلا،بیلوپیړیوکې زموږګران اولرغونۍ هیواد اریانا،خراسان اومعاصر افغانستان دخونړیوبلوسو،وحشیانه یرغلونواوتاړاکونوسره مخامخ شوی اود دي خاورې تاریخ اوجغرافیه په سرو وینوخړوب شوي ده.دعروس البلاد،ام البلاد،اشرف البلاد اوفرهنګ البلاد ښارونه دبرمیال لرغوني مدنیت اثاراوبې سارې فرهنګي پنځونې دچپاولګرواویرغلګروپه تورولښکرو وران ویجاړشوي اولوټ شوي دي اودخپل شتون په اوږده واټن اوتاریخي پړاوونو کې یې بشپړامن اوسوکالي نه ده په برخه شوي ان چې زبون اونامرده بشریت ضد دوښمن پخپله استعماري خونړۍ توره دافغان بدن دوه ټوټې ...