×

خطا

There was a problem loading image Qader1.jpg

په کيسه کې کرکټر کښنه (لسمه برخه)

په کيسه کې کرکټر کښنه (لسمه برخه) / بصيرالحق عادل

د کونډې جينۍ په کيسه کې د کرکټرونو ژبه

مخکې مو د کرکټر د ژبې په اړه خبرې کړې وې، چې لومړی د کيسې او بيا په کيسه کې د کرکټر ژبه بايد داسې وي چې د هغه ژبې ټول لوستوال ورباندې وپوهېږي.

د ((کونډې جينۍ)) ليکوال د خېبر پښتونخوا اوسيدونکی دی خو د کيسې ژبه يې عاميانه، هر څوک ورباندې پوهېږي.

د کيسې د ژبې ترڅنګ يې هر کرکټر د خپلې څېرې، شخصيت او حرکت سره سم غږولی دی.

مرجانه چې د مرغۍ خواښې ده، کله چې خبرې کوي زموږ سترګو ته يوه ظالمه او بې رحمه خواښې دريږي:

((خبرداره چې بيا ماته ابۍ ونه وايي، ګنې ژبه به دې له کومې نه راوباسم، اور دې پورې شي په داسې کور چې تا غوندې نوغې پکې زرغونېږي، د داسې مېندو ګېډې خو دې وچې شي چې ستا پشانې توتکه ترې نه پيدا کيږي.))

پورته خبرې چې د مرغۍ د خواښې له خولې راووځي، دغه خواښې خپله په کيسه کې يو فرعي کرکټر دی، د مرجانې په خبرو موږ ته د يوې ظالمې خواښې رښتيني خواښې څېره انځوريږي، دلته خواښې د پښتنې ټولنې د بېسواده ښځو پشان عاميانه خبرې کوي، خواښې نه د کومې ډاکټرې په څېر خبرې کوي او نه هم د کومې ښوونکې پشان، نو ځکه ليکوال دغه کرکټر کښنه او د کرکټر ژبه بريالۍ ده او موږ ته يو ژوندۍ صحنه انځوريږي.

د کونډې جينۍ خسر چې په کيسه کې بل فرعي کرکټر دی، هغه هم د خپلې سويي سره کښل شوی دی او ژبه يې هم دده سره ښايي، کلی چې نوموړی خبرې کوي کټ مټ مو يو بې رحمه  او ناپوهه سپين ږيری مخته مخته کيږي.

ګل محمد خان چې کور ته ننوت، د راتلو سره يې خوله ورباندې وسپړله:

ــ ستا ملا ولې ماته ده. ډيوه کې لا باتۍ خلاصه نه ده ته بيا مرداره شوې يې.

پاڅه لاس وينځونی راواخله.

کله چې دغه کيسه کې مرکزي کرکټر مرغۍ د خپل خسر لخوا وهل کيږي، نو بدمرغه مرغۍ په زوره زوره چغې وهي: (( بابا مړه شوم، د خدای ج د پاره رسول ته وګوره... خپله پلاره... خپلې مورې.. يا کاکا صاحب.. راورسېږې!!))

د مرغۍ له خولې دغه راوتلې چغې او خبرې په رښتيني ډول موږ ته د يوې بې وسې پېغلې څېره انځوروي، او دا کمال ټول د ژبې دی چې هر کرکټر د خپلې سويي، خپل رواني حالت سره سم غږېدلی دی.

بله  مهم کار چې دغه کيسه کې ورته پام شوی دی لهجه ده. موږ د کرکټر په ژبه کې دا هم ويلي و چې لهجه باندې کرکټر رښتينی کيږي، کيسه واقيعت ته رسوي.

د کونډې جينۍ په کيسه کې به څو ګړدوديزې بېلګې راوړ:

د خواښې له خولې: (( ژړا دې ميراته شه، په ژړا باندې خلک ويروې، يوه پولۍ خبره وشوه.))

د مرغۍ له خولې: (( ابۍ ته زما په دې خوږ زړګي ولې مالګې دوړوې؟))

پورته دوه بېلګې مو د کرکټرونو له خولې راوړې، يو مرکزي کرکټر او بل فرعي، لومړۍ بېلګه کې ((ميراته شه)) په خېبر پښتونخوا کې مروجه اصطلاح ده، چې په لوی کندهار کې يې د دغه  اصطلاح پر ځای ((ملا دې ماته سه)) کاريږي. دواړه عام فهمه دي.

دويمه بېلګه کې د ((ابۍ)) کلمه او ((مالګې دوړول))، دغه دواړې کلمې په خېبر پښتونخوا او د افغانستان په ختيځو ولايتونو کې کارول کيږي. (( ابۍ)) عموماً مور ته ويل کيږي او يا هم هغه ښځې ته ويل کيږي چې يو څوک پرې د مور خيال کوي.

دويمه اصطلاح ((مالګې دوړول))، دغه اصطلاح هم هلته مروجه ده، يو چاته زوړ غم وريادول، يا داسې کار چې غم پرې تازه کيږي، داسې خبره چې تېر شوی غم يې پرې مخته مخته کيږي او په ټوله کې هغه پېښې چې زړه پرې دردېدلی وي او د يوې خبرې له امله يې چې څوک يې ورته کوي دغه پېښې ورياديږي او زړه يې پرې زخمي کيږي نو بيا ورته وايي، ((په زخمونو مې مالګې مه دوړوه)).

پورته ګړدوديزې بېلګې وې چې تر دې دمه مو د کرکټرونو له خولو واورېدې او کيسه پرې رښتيني شوه.

د ګل محمد له خولې: (( کم اصلې، د راز محمد پليت نوغې زه به اوس په تا اور بل کړم.))

خپله مرکزي کرکټر مرغۍ چې د کيسې په وروستيو کې خپل خدای ج ته ګيله کوي، نو د ليکوال لخوا داسې غږول شوې ده چې لوستونکی داسې محسوسوي چې زما د سترګو پر وړاندې يوه نجلۍ ولاړه ده او خبرې کوي:

((اې زما لويه خدايه! زما د بدنصيبې خو اوس د مور په غېږ کې هم ځای نشته، زه اوس سپېره بلله کېږم او بې برخې. خسرګنۍ که مې بېګانه خلک و، د هغو نه خو ګېله نشته، ملګر نن په خپل کور کې بدپاله اوسپېره وبلله شوم.  افسوس خدايه چې ښځې دې ولې پيدا کولې، خدايه تا خو داسې نه دي ويلي او نه ستا رسول ص داسې ويلي دي، دا پښتانه ځانونه مسلمانا بولي دوی ولې داسې کوي؟))

نور په بله برخه کې. . .

وروستۍ ليکني

په ډانګ پیلي سپیني خبرېافغان ولس په ۱۹ پیړۍ ۲۰ پیړۍ او دادی په ۲۱ پیړی کې دنړیوالوسترو ښکیلا کي ځواکونودستراتیژیکي استعماري موخو په خصمانه  لوبو ا و شیطاني چلوټو په جال کې کیوتی او په ټولو پړاوونو کې یې  په خورا  بې رحمی او بې ساري قساوت لکه رودونه ویني بهیدلي اوسنی پړاو یې زړه بوږنوونکی اوټول هیواد کلي اوبانډي دوینو په حمام بدلي شوي دي اودجګړې ښکیلې غاړې پخپله افغانان لکه دسونګ دتوکو په څیر په کې سوځي او زما په اند دا دبشریت  په  تاریخ  کې هغه ستره جګړه ده چې د ځمکې دکرې دلسګونو،لسګونو بیلا بیلو هیوادونود دې وطن د بچیو په ویر اوخونړي ناورین کې په بې رحمۍ برخه ...
زوریدلواو ویرجنو هیواد وا لوته د پام وړڅوټکېدبشریت په تاریخ کې دانسانانو لوی قاتل اووژونکی جنګیزمغول دی چې اصلي نوم یې تموجین دپولاداوکلک په مانا اودواکمنی په مهال جنګیزخان دی چې دشاه جهان اولوی خان په مانادی.دغه خونړي انسان دخپلې واکمنی په ظالمانه پړاو کې دځمکې دکرې ټول ټال ۱۱ یوولس سلنه بشریت له منځه یووړدښځینه اونارینه سرونوڅخه د لوړوکله منارونوپه جوړولوکې یې ساری نه درلود او په دې ډول یې دترهې اوویرې په خپرولوسره دښارونواوبشري مدنیتونوپه چورلټ نړولوکې داسیا،افریقا اواروپا ترلویو وچو پوري وحشیانه یرغلونه تر سره کړهغه دخپلې زوکړې په ټاټوبي په یوه نامالوم مرګ ومړاودهغه دقبر دپاسه په ...
د دووخویندو زړه بوږنوونکي غمیزههو! هغه دوه مبارزې وطنپالې اوزړورې خویندې یادوم چې دخپل دردیدلي،کړیدلي اوجګړه ځپلي ولس دسوکالۍ اوهوسایې په موخه یې خپل پلرني هیواد ته دچوپړملاوې وتړلې دلرغوني اوتاریخي ویاړلي اودپامیردلوړوڅوکوپه څیر دسر هسکي بدخشان د خاش له سمسورې سیمي یې دملي پولیسوپه لیکوکې دندې پیل کړې.څه موده وروسته دمسلکي لوړوزده کړولپاره دترکیې هیواد ته واستول شوې اودشپږمیا شتنۍ مسلکي کورس له اکمال وروسته دتیرې خونړۍ اوویرجنې روژۍ په میا شت کې خپل پلرني ټاټوبي ته راستنې شوې او په دې هیله چې دخپلې خوږې کورنۍ په خوږه غیږه کې به دخپلو وروڼو،خویندو،موراوپلارسره داخترڅوشپې اوورځې په خوښۍ تیرې ...
کب له سره خوسا کیږي دیوه هیواد زعامت اومشرتابه دخپل ولس په برخلیک اود هغود ژوند په نیکمرغۍ اوبد مرغۍ نیغ پر نیغه اغیزه لري که دهیواد دواکمنانوسرونه کدو سرونه نه وي نوباید خپل ځانونه د وړ اوکارنده شخصیتونوپه توګه دتاریخ په پاڼو کې تثبیت اوپه ډاګه کړي ځکه دهغو د هژمونی اوواکمنی مهال تلپاتې نه وي په یو ډول د ډولونودمرګ له حتمي پدیدې سره مخامخ کیږي اود هغوفزیکي موجودیت ته دپای ټکۍ ږدي خودهغومعنوي اړخ مثبت اویا منفي کرکټرمرګ نه لري هغو چې هیواد اوولس ته یې دچوپړ،عدالت اوصداقت تله درنه ده تل درنه اوپه درنښت یادیږي دهغوکارنامې اواندیښني داړوند ولس اوملت لپاره ځلیدونکي مشالونه اوڅراغونه دي اوپر ...
سپیني خبرې او شریرې څیرې کلونه پخوا مې دقومونو اوقبایلودعالي جرګې دمرکزي شورا دمنشي په توګه د ولسي اوجرګه ییزي دندې ویاړ درلود .یوي پراخې ولسي غونډه کې دګډون په موخه دخوست ولایت دصبریو ولسوالۍ اړوند درنه ،مجرب اوپوه سپین ږیري اروښاد متقاعد ډګروال حسین خان صبري ته چې دکابل په کارته نو کې استوګن و،ورغلم. هغه خورا مهربانه،خواخوږی اومهربان شخصیت واو له درنه روغبړوروسته مې په خورا ادب اودرنښت هغه ته دګډون بلنه ورکړه.هغه خدای بښلي ماته تل وراره ویلې او راته کټ،کټ له خندا شین شو. له لږسوچ وروسته یې راته وویل: کومه جرګه ؟ اودڅه لپاره جرګه؟ په ځواب کې مې ورته وویل چې په هیواد کې دسم سمکي ،هراړخیز ...
آلله اکبرـ آلله اکبر دخوارملا آذان واورئای دمظلوم اوکړیدلي هیواد خونړي افغانستان درنو،درنوعالمانو،پوهانو،شمله ورومشرانواوباتوروکشرانو،خویندواووروڼواســـــلام علیکم ورحمته الله وبرکاته اما بعد!په کلو اوبانډوکې داخبره عامه اودژبوپه سرده چې دخوار ملا آذان څوک نه اوري.خودغټوږیرواوډبلو پګړیوسمیع الحق ناحق اوفضل الرحمان نارحمان اودهغو په څیردانسانیت اواسلامیت ضد غټ خیټوملایانودمسلمان اوافغان وژنې کفري فتواوې دتورپنجاب له منبرونوصادرې اودادی زموږ دجنتي وطن څخه یې توردوزخ جوړکړی دی ښکلی کابل په وینورنګ اودهیواد په ګوټ،ګوټ کې دوینوویالې بهیږي .په عامواوخاصو ...
وسله وال پوځ اوپه مورچلوکې ډزېدافغانستان وسله وال پوځ ملي اردو،ملي پولیس اوامنیتي ځواکونواولښکرو شمیرټول ټال درې لکه دوه پنځوس زرو۳۵۲۰۰۰تنوته رسیږي اووسله وال پوځ په اوو۷ قول اردوګانوکې تنظیم اوجوړشوی دی .نـنګرهار۲۰۱ لمبرسیلاب قول اردو پکتیا ۲۰۳ تندر قول اردوهرات ۲۰۷ ظفر قول اردوکندهار۲۰۵ اتل قول اردوبلخ ۲۰۹ شاهین قول اردوهلمند۲۱۵ میوند قول اردواودهوایي ځواکونو قول اردواوداوسله وال ځواکونه په زرګونو،زرګونوبلوکونو،ټولیو،کنډکونو،لواګانواوفرقوکې ځای پرځای شوي دي اوداهغه اردوده چې دافغانستان دحرب په تاریخ کې په درجنو،درجنوجنرالان چې زیاتره یې مسلکي نظامي زده کړي نه لري اوپه تنظیمي زور اوسوټي ...
په وینولړلۍ اسلام داسلام آباد دخنجرپه څوکهشیطان آباد اسلام اباد دلوی شیطان په کرغیړنولاسونوداسلام دبدنامی اودمسلمانانودکړولو،وژلواوسپکولوپه موخه رامنځته شوی اودا لامل دی چې لاتراوسه داسلامي قانون اوشریعت پرځای انګلیسي مدني قانون واکمن دی اودتش په نوم داسلام په نامه ډول،ډول ترهګرې،تروریستي ځناورې او وحشي ډلې،ټپلي اوځان مرګي لیوني سپي روزي اودبې وجدانه اوبې ایمانه پاکستاني مفتیانوپه فتوا یې دافغان مسلمان ولس دوژنې اوتباهۍ لپاره ګوماري چې دادی نـن ورځ دروژې دمطهرې اوعبادتي میاشتې په لومړۍ ورځ یې دسپیڅلوخوستیوروژتیانوویني په خورا سترقساوت اوبربریت وبهولې په خدای،رسول اواسلام مین غیرتي خوستیان یې ...
  دلرو اوبرو پښتنودغیرت اونـنګ شیبې رښتیا یې ویلي چې اوبه په ډانګ نه بیلیږي اوګډ پښتون په ډیورنډ نه بیلیږي.هغه تش په نوم مکار اوتصنعي ډیورند چې دادی دګردې اروپا د۵۱۰ میلیوني وګړودمتحد اویوموټي باوري اوځواکمن سازمان یا په بله ژبه داروپا داتحادیې پارلمان مرستیال مشروتلي اوپیاوړي دپلومات ښاغلي رشارډ چارنیکي داکرښه مصنوعي اوغیرطبیعي کرښه بللي اوداروپا یي ټولنې په میاشتنۍ کې یې په زغرده اوډاګه دهغه ابطا ل اعلان کړاوپه څرګندومستدلواو منطقي ټکو کې یې دهغه جدي ارزونه غوښتي او ویلي یې دي چې د دې کرښې اوسیمي څخه دنړیوالې ترهګری او تروریزم مرکزجوړشوی او د دې وخت رارسیدلی چې د ډیورند کرښې ته بیا ...
افغانستان به څنګه جوړشي؟ دتاریخ داوږده بهیراودپیړیو،پیړیوپه بیلا،بیلوپیړیوکې زموږګران اولرغونۍ هیواد اریانا،خراسان اومعاصر افغانستان دخونړیوبلوسو،وحشیانه یرغلونواوتاړاکونوسره مخامخ شوی اود دي خاورې تاریخ اوجغرافیه په سرو وینوخړوب شوي ده.دعروس البلاد،ام البلاد،اشرف البلاد اوفرهنګ البلاد ښارونه دبرمیال لرغوني مدنیت اثاراوبې سارې فرهنګي پنځونې دچپاولګرواویرغلګروپه تورولښکرو وران ویجاړشوي اولوټ شوي دي اودخپل شتون په اوږده واټن اوتاریخي پړاوونو کې یې بشپړامن اوسوکالي نه ده په برخه شوي ان چې زبون اونامرده بشریت ضد دوښمن پخپله استعماري خونړۍ توره دافغان بدن دوه ټوټې ...