×

خطا

There was a problem loading image Qader1.jpg

پارلمان پيژندنه/ وحید لعل زاده

د پارلمان لفظ د ۲۲ ز پيړۍ د فرانسوي ژبې Parler څخه اخيستل شوی، چې مانا يې Speaking, Talking ده. یا په بل عبارت

پارلمان د فرانسوي کلمې Parler څخه اخيستل شوې ده، چې مانا يې to talk ده، يانې خبرې کول. پارلمان د خلکو لخوا رسمي انتخاب شوي استازي دي، چې د يو معين وخت لپاره سره راټوليږي. پارلمان په حکومت کې د خلکو لپاره د مقننې قوې په حيث دنده اجراء کوي. هرهيواد د خپلو خلکو د ټولنيز ژوند، نظم او امنيت، د حقوقو د ساتلو، د ملت د ازادۍ او د چارو د منظم کولو لپاره قانون ته اړتيا لري او هم هيواد داسې بنسټونو ته اړتيا لري، څو د قانون جوړولو دنده اجراء کړي. ټولټاکنې، د کانديدو حق، د رايه ورکوونکو شرايط، يو يا دوه جرګې (مجلسونه) او نورې سلګونه مسئلې په هيوادونو کې سره توپير لري.

په افغانستان کې پارلمان ملي شورا نومېږي چې دوې جرګې لري؛ ولسي جرګه او مشرانو جرګه.

پارلمان يوه لويديځه پديده ده چې په لويديځو هيوادونو کې رامنځته شوې او وروسته په نورو هیوادونو کې رامنځته شوی دی. لويديځ خپل سياسي، ټولنيز او علمي پرمختګونه د لرغوني يونان پوروړي بولي.

لومړنۍ شوراګانې / پارلمانانونه

داسې اسناد او شواهد شته چې د خلکو استازو په لومړي ځل په بين النهرين یا اوسني عراق او سوريه کې غونډې کولې چې تاريخ يې د ۲۲۰۱ مخزيږدۍ ته رسيږي.

په لرغوني روم او يونان کې د اوسني عصر سره سم پارلمانونه رامنځته شول. د ۲۲۰ مخزيږدۍ په شاوخوا کې په لرغوني يونان کې پارلمانEcclesia په کال کې ۲۰ ځلې غونډې کولې. غړي یې يوازې نارينه وو چې عمر يې تر ۱۲ کلونو پورته وه. پريکړې به د غونډې د اکثريت رايو په اساس کيدلې.

اتن د لرغوني يونان تر ټولو سرمايداره او لويه ښاري ناحيه شمیرل کيده چې د يو دولت او ښار په بڼه يې موجوديت درلود. د اتن د ښار اوسيدونکي، چې اصيل او لوی خلک ګڼل کيدل، په همغه وخت کې د يوې ابتدايي دموکراسۍ لرونکی وه، چې د خلکو دولت يې نوماوه، په ښار کې به عادي خلک نه اوسيدل.

جمهوري روم، چې په ۳۲۰ مخزيږدي کلونو په شاوخوا کې رامنځته شو، د دوو  شوراګانو پواسطه اداره کيده. د سنا مجلس چې د ۲۲۹ غړو څخه جوړ شوی وه، ټول غړي يې، د سرمايدارو او اشرافو د کورنيو څخه و.

قوانين به د مخلتفو شوراګانو لخوا وضع کيدل، چې ټول غړي يې د اشرافو او خاصو خلکو نمائندګي کوله. دغو شوراګانو به کوم نوی قانون نه جوړوه، بلکې د قانون په اړه به يې رايه ورکوله او يا به يې نوي ټيټ پوړي چارواکي ټاکل.

د روم په امپراتورۍ کې، چې د سکندر مقدوني د مرګ څخه وروسته رامنځته شوه، هلته هم د سنا په نوم يو مجلس موجود وه، چې غړي د اتن په شان د لويو خلکو څخه وه.

لومړنی منتخب پارلمان

لومړنی منتخب پارلمان په کال ۲۱۳ ز د اکتوبر د مياشتې په ۲۱ نيټه د ايسلنډ په کوچني هيواد کې رامنځته شو. د دې پارلمان غړي په لومړي ځل د خلکو لخوا، د هغوی د رايو په اساس انتخاب شوي وه. ددې پارلمان دنده دا وه، چې حکومت سره فکري همکاري وکړي.

د نړۍ په تاريخ کې، لومړي قانوني پارلمان د ايسلنډ په هيواد کې په کال ۲۹۳ز کې خپله لومړنی غونډه وکړه.

د بریتانیا پارلمان

د بریتانیا پارلمان

په حقيقت بايد ووايو، چې د نړۍ لومړني انتخاب شوې شورا يوازې مشورتي بڼه درلوده، مجلس (پارلمان) ته په دغه وخت کې کوم خاص اختيارات نه وه ورکړل شوي.

پارلمان، چې د خبرو د ځای په مانا ده، دې کلمې د دولسمې ميلادي پيړۍ په جريان کې په لويديځه اروپا کې زيات پرمختګ وکړ. دغه ځای (پارلمان) پخوا د پاچاهانو د مشورو د ځای په نوم ياديده، پاچاهانو به د خپل هيواد د وتلو او مشهورو فيوډاالنو، اشرافو او مذهبي مشرانو سره په مهمو مسئلو باندې خبرې کولې. پارلمان به هغه رابلل کيده، کله به چې پاچا د هغه د جوړيدو غوښتنه وکړه. په ۱۱۲۲ ز کال کې په بریتانیا کې د ښار مدني اوسيدونکو هم په پارلمان کې ګډون کاوه.

په رسمي ډول د پارلمان لفظ په ۱۹۱۲ ز کال استعمال شو، دا يو داسې مشورتي شورا وه، چې د بریتانیا پاچا به د اشرافو، مذهبي مشرانو او نورو سره کاوه. پارلمان په لومړيو پيړيو کې داسې يو ځای وه، چې هلته به پاچا د هغه چاسره خبرې او مشورې کولې د چا سره به چې د پاچا خوښه وه. په ۹۲ ز پيړۍ کې اشرافو د پاچا سره مخالفت کاوه، ځکه ځينې اشرافو فکر کاوه، چې پاچا په صحيح ډول سره سلطنت (پاچاهي ) نه شي کوالی. په کال ۰۲۱۲ ز کې داسې يو قرارداد د (Magna Carta) په نوم لاسليک شو، چې پاچا بايد د اشرافو خبرو ته غوږ ونيسي او د هغوی څخه مشورې واخلي.

په ديارلسمه ميالدي پيړۍ کې پارلمان په عصري شکل رامنځته شو.

وروستۍ ليکني

په ډانګ پیلي سپیني خبرېافغان ولس په ۱۹ پیړۍ ۲۰ پیړۍ او دادی په ۲۱ پیړی کې دنړیوالوسترو ښکیلا کي ځواکونودستراتیژیکي استعماري موخو په خصمانه  لوبو ا و شیطاني چلوټو په جال کې کیوتی او په ټولو پړاوونو کې یې  په خورا  بې رحمی او بې ساري قساوت لکه رودونه ویني بهیدلي اوسنی پړاو یې زړه بوږنوونکی اوټول هیواد کلي اوبانډي دوینو په حمام بدلي شوي دي اودجګړې ښکیلې غاړې پخپله افغانان لکه دسونګ دتوکو په څیر په کې سوځي او زما په اند دا دبشریت  په  تاریخ  کې هغه ستره جګړه ده چې د ځمکې دکرې دلسګونو،لسګونو بیلا بیلو هیوادونود دې وطن د بچیو په ویر اوخونړي ناورین کې په بې رحمۍ برخه ...
زوریدلواو ویرجنو هیواد وا لوته د پام وړڅوټکېدبشریت په تاریخ کې دانسانانو لوی قاتل اووژونکی جنګیزمغول دی چې اصلي نوم یې تموجین دپولاداوکلک په مانا اودواکمنی په مهال جنګیزخان دی چې دشاه جهان اولوی خان په مانادی.دغه خونړي انسان دخپلې واکمنی په ظالمانه پړاو کې دځمکې دکرې ټول ټال ۱۱ یوولس سلنه بشریت له منځه یووړدښځینه اونارینه سرونوڅخه د لوړوکله منارونوپه جوړولوکې یې ساری نه درلود او په دې ډول یې دترهې اوویرې په خپرولوسره دښارونواوبشري مدنیتونوپه چورلټ نړولوکې داسیا،افریقا اواروپا ترلویو وچو پوري وحشیانه یرغلونه تر سره کړهغه دخپلې زوکړې په ټاټوبي په یوه نامالوم مرګ ومړاودهغه دقبر دپاسه په ...
د دووخویندو زړه بوږنوونکي غمیزههو! هغه دوه مبارزې وطنپالې اوزړورې خویندې یادوم چې دخپل دردیدلي،کړیدلي اوجګړه ځپلي ولس دسوکالۍ اوهوسایې په موخه یې خپل پلرني هیواد ته دچوپړملاوې وتړلې دلرغوني اوتاریخي ویاړلي اودپامیردلوړوڅوکوپه څیر دسر هسکي بدخشان د خاش له سمسورې سیمي یې دملي پولیسوپه لیکوکې دندې پیل کړې.څه موده وروسته دمسلکي لوړوزده کړولپاره دترکیې هیواد ته واستول شوې اودشپږمیا شتنۍ مسلکي کورس له اکمال وروسته دتیرې خونړۍ اوویرجنې روژۍ په میا شت کې خپل پلرني ټاټوبي ته راستنې شوې او په دې هیله چې دخپلې خوږې کورنۍ په خوږه غیږه کې به دخپلو وروڼو،خویندو،موراوپلارسره داخترڅوشپې اوورځې په خوښۍ تیرې ...
کب له سره خوسا کیږي دیوه هیواد زعامت اومشرتابه دخپل ولس په برخلیک اود هغود ژوند په نیکمرغۍ اوبد مرغۍ نیغ پر نیغه اغیزه لري که دهیواد دواکمنانوسرونه کدو سرونه نه وي نوباید خپل ځانونه د وړ اوکارنده شخصیتونوپه توګه دتاریخ په پاڼو کې تثبیت اوپه ډاګه کړي ځکه دهغو د هژمونی اوواکمنی مهال تلپاتې نه وي په یو ډول د ډولونودمرګ له حتمي پدیدې سره مخامخ کیږي اود هغوفزیکي موجودیت ته دپای ټکۍ ږدي خودهغومعنوي اړخ مثبت اویا منفي کرکټرمرګ نه لري هغو چې هیواد اوولس ته یې دچوپړ،عدالت اوصداقت تله درنه ده تل درنه اوپه درنښت یادیږي دهغوکارنامې اواندیښني داړوند ولس اوملت لپاره ځلیدونکي مشالونه اوڅراغونه دي اوپر ...
سپیني خبرې او شریرې څیرې کلونه پخوا مې دقومونو اوقبایلودعالي جرګې دمرکزي شورا دمنشي په توګه د ولسي اوجرګه ییزي دندې ویاړ درلود .یوي پراخې ولسي غونډه کې دګډون په موخه دخوست ولایت دصبریو ولسوالۍ اړوند درنه ،مجرب اوپوه سپین ږیري اروښاد متقاعد ډګروال حسین خان صبري ته چې دکابل په کارته نو کې استوګن و،ورغلم. هغه خورا مهربانه،خواخوږی اومهربان شخصیت واو له درنه روغبړوروسته مې په خورا ادب اودرنښت هغه ته دګډون بلنه ورکړه.هغه خدای بښلي ماته تل وراره ویلې او راته کټ،کټ له خندا شین شو. له لږسوچ وروسته یې راته وویل: کومه جرګه ؟ اودڅه لپاره جرګه؟ په ځواب کې مې ورته وویل چې په هیواد کې دسم سمکي ،هراړخیز ...
آلله اکبرـ آلله اکبر دخوارملا آذان واورئای دمظلوم اوکړیدلي هیواد خونړي افغانستان درنو،درنوعالمانو،پوهانو،شمله ورومشرانواوباتوروکشرانو،خویندواووروڼواســـــلام علیکم ورحمته الله وبرکاته اما بعد!په کلو اوبانډوکې داخبره عامه اودژبوپه سرده چې دخوار ملا آذان څوک نه اوري.خودغټوږیرواوډبلو پګړیوسمیع الحق ناحق اوفضل الرحمان نارحمان اودهغو په څیردانسانیت اواسلامیت ضد غټ خیټوملایانودمسلمان اوافغان وژنې کفري فتواوې دتورپنجاب له منبرونوصادرې اودادی زموږ دجنتي وطن څخه یې توردوزخ جوړکړی دی ښکلی کابل په وینورنګ اودهیواد په ګوټ،ګوټ کې دوینوویالې بهیږي .په عامواوخاصو ...
وسله وال پوځ اوپه مورچلوکې ډزېدافغانستان وسله وال پوځ ملي اردو،ملي پولیس اوامنیتي ځواکونواولښکرو شمیرټول ټال درې لکه دوه پنځوس زرو۳۵۲۰۰۰تنوته رسیږي اووسله وال پوځ په اوو۷ قول اردوګانوکې تنظیم اوجوړشوی دی .نـنګرهار۲۰۱ لمبرسیلاب قول اردو پکتیا ۲۰۳ تندر قول اردوهرات ۲۰۷ ظفر قول اردوکندهار۲۰۵ اتل قول اردوبلخ ۲۰۹ شاهین قول اردوهلمند۲۱۵ میوند قول اردواودهوایي ځواکونو قول اردواوداوسله وال ځواکونه په زرګونو،زرګونوبلوکونو،ټولیو،کنډکونو،لواګانواوفرقوکې ځای پرځای شوي دي اوداهغه اردوده چې دافغانستان دحرب په تاریخ کې په درجنو،درجنوجنرالان چې زیاتره یې مسلکي نظامي زده کړي نه لري اوپه تنظیمي زور اوسوټي ...
په وینولړلۍ اسلام داسلام آباد دخنجرپه څوکهشیطان آباد اسلام اباد دلوی شیطان په کرغیړنولاسونوداسلام دبدنامی اودمسلمانانودکړولو،وژلواوسپکولوپه موخه رامنځته شوی اودا لامل دی چې لاتراوسه داسلامي قانون اوشریعت پرځای انګلیسي مدني قانون واکمن دی اودتش په نوم داسلام په نامه ډول،ډول ترهګرې،تروریستي ځناورې او وحشي ډلې،ټپلي اوځان مرګي لیوني سپي روزي اودبې وجدانه اوبې ایمانه پاکستاني مفتیانوپه فتوا یې دافغان مسلمان ولس دوژنې اوتباهۍ لپاره ګوماري چې دادی نـن ورځ دروژې دمطهرې اوعبادتي میاشتې په لومړۍ ورځ یې دسپیڅلوخوستیوروژتیانوویني په خورا سترقساوت اوبربریت وبهولې په خدای،رسول اواسلام مین غیرتي خوستیان یې ...
  دلرو اوبرو پښتنودغیرت اونـنګ شیبې رښتیا یې ویلي چې اوبه په ډانګ نه بیلیږي اوګډ پښتون په ډیورنډ نه بیلیږي.هغه تش په نوم مکار اوتصنعي ډیورند چې دادی دګردې اروپا د۵۱۰ میلیوني وګړودمتحد اویوموټي باوري اوځواکمن سازمان یا په بله ژبه داروپا داتحادیې پارلمان مرستیال مشروتلي اوپیاوړي دپلومات ښاغلي رشارډ چارنیکي داکرښه مصنوعي اوغیرطبیعي کرښه بللي اوداروپا یي ټولنې په میاشتنۍ کې یې په زغرده اوډاګه دهغه ابطا ل اعلان کړاوپه څرګندومستدلواو منطقي ټکو کې یې دهغه جدي ارزونه غوښتي او ویلي یې دي چې د دې کرښې اوسیمي څخه دنړیوالې ترهګری او تروریزم مرکزجوړشوی او د دې وخت رارسیدلی چې د ډیورند کرښې ته بیا ...
افغانستان به څنګه جوړشي؟ دتاریخ داوږده بهیراودپیړیو،پیړیوپه بیلا،بیلوپیړیوکې زموږګران اولرغونۍ هیواد اریانا،خراسان اومعاصر افغانستان دخونړیوبلوسو،وحشیانه یرغلونواوتاړاکونوسره مخامخ شوی اود دي خاورې تاریخ اوجغرافیه په سرو وینوخړوب شوي ده.دعروس البلاد،ام البلاد،اشرف البلاد اوفرهنګ البلاد ښارونه دبرمیال لرغوني مدنیت اثاراوبې سارې فرهنګي پنځونې دچپاولګرواویرغلګروپه تورولښکرو وران ویجاړشوي اولوټ شوي دي اودخپل شتون په اوږده واټن اوتاریخي پړاوونو کې یې بشپړامن اوسوکالي نه ده په برخه شوي ان چې زبون اونامرده بشریت ضد دوښمن پخپله استعماري خونړۍ توره دافغان بدن دوه ټوټې ...