په کيسه کې کرکټر کښنه (ديارلسمه او وروستۍ برخه)

په کيسه کې کرکټر کښنه (ديارلسمه او وروستۍ برخه) / بصيرالحق عادل

 

پايله او وړانديزونه

کيسه ليکلو، اورېدلو او ويلو سره هر څوک مينه لري، خو د کيسه ليکلو وړتيا او مهارت بيا ځينې ځينې خلک لري.

دا ضرور نه ده چې هر څوک دې کيسه وليکي، مهمه دا ده چې د کيسه ليکلو په هنر ځان پوه کړو او هغه بېلابېل تخنيکونه چې کيسه تر برياليتوب رسوي بايد زده مو وي.

په کيسه کې تر ټولو مهم چې پام ورته وشي کرکټر لوبونه او کښنه ده، خو مخکې تر کرکټر کښنې، موضوع هم مهه ده چې بايد کيسه پرې وليکل شي.

په دغه لنډه څېړنيزه لړۍ کې موږ د کرکټر د پېژندنې سربېره د کرکټر په کښنه، ژبه، لهجه وپوهېدو. د افغان او نړۍ د کيسه ليکوالو لارښوونو ته تم شولو، د کرکټر درې مهمې خواوې، ظاهري، رواني او ټولنيز حالت سره اشنا شولو او بالاخره د يوې ښې کيسې د ليکلو په راز وپوهېدو.

د دغه موضوع تر څېړنې وروسته ځينې وړانديزونه هم لرم، هېله ده غور ورباندې وشي.

·        د دغه موضوع په ليکلو او سپړلو کې تر ډېره بهرنيو ليکوالو کار کړی دی چې زموږ ځينو کيسه ليکوالو يې کتابونه پښتو کړي دي خو لا هم ډېر شيان په نوره نړۍ کې شته چې تر اوسه موږ په دغه برخه کې ترې نه يو خبر، ژباړونکو ته مې وړانديز دا دی چې د داستاني ادبياتو د پياوړتيا په خاطر دې په دغه برخه کې د نړيوالو کيسه ليکوالو اثار پښتو ته راوژباړي.

·        زموږ کومو ليکوالو چې تحقيق کړی دی، په مجموع کې يې د کيسې په اړه ځغلنده خبرې کړي او يا يې ژباړلي دي، زما وړانديز کيسه ليکوالو او د کيسې په برخه کې محققينو ته دا دی چې په کيسه کې کرکټر تر ټولو مهم توکی دی، په دغه برخه کې دې هر اړخيزه څېړنه وکړي او د کتاب په بڼه دې ټولنې ته وړاندې کړي.

·        پښتو ژبه کې مې ډېرې کيسې لوستي دي، له ځينو کيسو مې خوند اخيستی، ورته ژړلي مې دي، د ژوند تجربې مې ترې زده کړي دي، خو د ځينو کيسو په لوستلو پښېمانه شوی هم يم او پرته د وخت د ضايع کېدو هيڅ مفهوم او پېغام مې ترې نه دی اخيستی. زما وړانديز نويو کيسه ليکوالو ته دا دی چې لومړی دې ځان د کيسه ليکلو په تخنيکونو او باريکيو پوه کړي، بيا دې کيسه وليکي.

درنښت!

بصيرالحق عادل

۱۳۹۴ل /۱/۲۷

 
 

 

 

 

ماخذونه

۱ ــ  هاشمي، څېړنوال سيد محي الدين، نثري ادب ډولونه، ۱۳۸۹ ل، وحدت خپرندويه ټولنه.

۲ ــ  القباني، حسين، ژباړه، پسرلی، اجمل، لنډې کيسې به څنګه ليکو؟، درېيم چاپ، دانش خپرندويه ټولنه.

۳ ــ  پسرلی، اجمل، نجيب محفوظ څرنګه کيسه ليکي؟، ۱۳۸۸ل، سالنګ کتاب خپرونکی.

۴ ــ  پلبګمن، بېنټز، ژباړه، غزا نوز غزا، د لنډې کيسې آرونه، ۱۳۸۸ل، دانش خپرندويه ټولنه.

۵ ــ  هاشمي، څېړنوال، سيد محي الدين، د ليکوالۍ فن، لسم چاپ، ۱۳۹۳ل، ميرويس خپرندويه ټولنه.

۶ ــ  سيدي، څېړنوال، سيد نظيم، ناول به څنګه ليکو؟، ۱۳۸۹ل، مومند خپرندويه ټولنه، ننګرهار.

۷ ــ  احمدي، نصير احمد، راځئ کيسه وليکو، ۱۳۹۳ل، مومند خپرندويه ټولنه، ننګرهار.

۸ ــ  ناوک، داد محمد، د لنډې کيسې کرکټر، ۱۳۹۱ل، مومند خپروندويه ټولنه، ننګرهار.

۹ ــ  ماخيل، بارکوال، په شاتو کې زهر، ۱۳۸۹ل، لمر خپرندويه ټولنه، کوټه.

 

وروستۍ ليکني

په ډانګ پیلي سپیني خبرېافغان ولس په ۱۹ پیړۍ ۲۰ پیړۍ او دادی په ۲۱ پیړی کې دنړیوالوسترو ښکیلا کي ځواکونودستراتیژیکي استعماري موخو په خصمانه  لوبو ا و شیطاني چلوټو په جال کې کیوتی او په ټولو پړاوونو کې یې  په خورا  بې رحمی او بې ساري قساوت لکه رودونه ویني بهیدلي اوسنی پړاو یې زړه بوږنوونکی اوټول هیواد کلي اوبانډي دوینو په حمام بدلي شوي دي اودجګړې ښکیلې غاړې پخپله افغانان لکه دسونګ دتوکو په څیر په کې سوځي او زما په اند دا دبشریت  په  تاریخ  کې هغه ستره جګړه ده چې د ځمکې دکرې دلسګونو،لسګونو بیلا بیلو هیوادونود دې وطن د بچیو په ویر اوخونړي ناورین کې په بې رحمۍ برخه ...
زوریدلواو ویرجنو هیواد وا لوته د پام وړڅوټکېدبشریت په تاریخ کې دانسانانو لوی قاتل اووژونکی جنګیزمغول دی چې اصلي نوم یې تموجین دپولاداوکلک په مانا اودواکمنی په مهال جنګیزخان دی چې دشاه جهان اولوی خان په مانادی.دغه خونړي انسان دخپلې واکمنی په ظالمانه پړاو کې دځمکې دکرې ټول ټال ۱۱ یوولس سلنه بشریت له منځه یووړدښځینه اونارینه سرونوڅخه د لوړوکله منارونوپه جوړولوکې یې ساری نه درلود او په دې ډول یې دترهې اوویرې په خپرولوسره دښارونواوبشري مدنیتونوپه چورلټ نړولوکې داسیا،افریقا اواروپا ترلویو وچو پوري وحشیانه یرغلونه تر سره کړهغه دخپلې زوکړې په ټاټوبي په یوه نامالوم مرګ ومړاودهغه دقبر دپاسه په ...
د دووخویندو زړه بوږنوونکي غمیزههو! هغه دوه مبارزې وطنپالې اوزړورې خویندې یادوم چې دخپل دردیدلي،کړیدلي اوجګړه ځپلي ولس دسوکالۍ اوهوسایې په موخه یې خپل پلرني هیواد ته دچوپړملاوې وتړلې دلرغوني اوتاریخي ویاړلي اودپامیردلوړوڅوکوپه څیر دسر هسکي بدخشان د خاش له سمسورې سیمي یې دملي پولیسوپه لیکوکې دندې پیل کړې.څه موده وروسته دمسلکي لوړوزده کړولپاره دترکیې هیواد ته واستول شوې اودشپږمیا شتنۍ مسلکي کورس له اکمال وروسته دتیرې خونړۍ اوویرجنې روژۍ په میا شت کې خپل پلرني ټاټوبي ته راستنې شوې او په دې هیله چې دخپلې خوږې کورنۍ په خوږه غیږه کې به دخپلو وروڼو،خویندو،موراوپلارسره داخترڅوشپې اوورځې په خوښۍ تیرې ...
کب له سره خوسا کیږي دیوه هیواد زعامت اومشرتابه دخپل ولس په برخلیک اود هغود ژوند په نیکمرغۍ اوبد مرغۍ نیغ پر نیغه اغیزه لري که دهیواد دواکمنانوسرونه کدو سرونه نه وي نوباید خپل ځانونه د وړ اوکارنده شخصیتونوپه توګه دتاریخ په پاڼو کې تثبیت اوپه ډاګه کړي ځکه دهغو د هژمونی اوواکمنی مهال تلپاتې نه وي په یو ډول د ډولونودمرګ له حتمي پدیدې سره مخامخ کیږي اود هغوفزیکي موجودیت ته دپای ټکۍ ږدي خودهغومعنوي اړخ مثبت اویا منفي کرکټرمرګ نه لري هغو چې هیواد اوولس ته یې دچوپړ،عدالت اوصداقت تله درنه ده تل درنه اوپه درنښت یادیږي دهغوکارنامې اواندیښني داړوند ولس اوملت لپاره ځلیدونکي مشالونه اوڅراغونه دي اوپر ...
سپیني خبرې او شریرې څیرې کلونه پخوا مې دقومونو اوقبایلودعالي جرګې دمرکزي شورا دمنشي په توګه د ولسي اوجرګه ییزي دندې ویاړ درلود .یوي پراخې ولسي غونډه کې دګډون په موخه دخوست ولایت دصبریو ولسوالۍ اړوند درنه ،مجرب اوپوه سپین ږیري اروښاد متقاعد ډګروال حسین خان صبري ته چې دکابل په کارته نو کې استوګن و،ورغلم. هغه خورا مهربانه،خواخوږی اومهربان شخصیت واو له درنه روغبړوروسته مې په خورا ادب اودرنښت هغه ته دګډون بلنه ورکړه.هغه خدای بښلي ماته تل وراره ویلې او راته کټ،کټ له خندا شین شو. له لږسوچ وروسته یې راته وویل: کومه جرګه ؟ اودڅه لپاره جرګه؟ په ځواب کې مې ورته وویل چې په هیواد کې دسم سمکي ،هراړخیز ...
آلله اکبرـ آلله اکبر دخوارملا آذان واورئای دمظلوم اوکړیدلي هیواد خونړي افغانستان درنو،درنوعالمانو،پوهانو،شمله ورومشرانواوباتوروکشرانو،خویندواووروڼواســـــلام علیکم ورحمته الله وبرکاته اما بعد!په کلو اوبانډوکې داخبره عامه اودژبوپه سرده چې دخوار ملا آذان څوک نه اوري.خودغټوږیرواوډبلو پګړیوسمیع الحق ناحق اوفضل الرحمان نارحمان اودهغو په څیردانسانیت اواسلامیت ضد غټ خیټوملایانودمسلمان اوافغان وژنې کفري فتواوې دتورپنجاب له منبرونوصادرې اودادی زموږ دجنتي وطن څخه یې توردوزخ جوړکړی دی ښکلی کابل په وینورنګ اودهیواد په ګوټ،ګوټ کې دوینوویالې بهیږي .په عامواوخاصو ...
وسله وال پوځ اوپه مورچلوکې ډزېدافغانستان وسله وال پوځ ملي اردو،ملي پولیس اوامنیتي ځواکونواولښکرو شمیرټول ټال درې لکه دوه پنځوس زرو۳۵۲۰۰۰تنوته رسیږي اووسله وال پوځ په اوو۷ قول اردوګانوکې تنظیم اوجوړشوی دی .نـنګرهار۲۰۱ لمبرسیلاب قول اردو پکتیا ۲۰۳ تندر قول اردوهرات ۲۰۷ ظفر قول اردوکندهار۲۰۵ اتل قول اردوبلخ ۲۰۹ شاهین قول اردوهلمند۲۱۵ میوند قول اردواودهوایي ځواکونو قول اردواوداوسله وال ځواکونه په زرګونو،زرګونوبلوکونو،ټولیو،کنډکونو،لواګانواوفرقوکې ځای پرځای شوي دي اوداهغه اردوده چې دافغانستان دحرب په تاریخ کې په درجنو،درجنوجنرالان چې زیاتره یې مسلکي نظامي زده کړي نه لري اوپه تنظیمي زور اوسوټي ...
په وینولړلۍ اسلام داسلام آباد دخنجرپه څوکهشیطان آباد اسلام اباد دلوی شیطان په کرغیړنولاسونوداسلام دبدنامی اودمسلمانانودکړولو،وژلواوسپکولوپه موخه رامنځته شوی اودا لامل دی چې لاتراوسه داسلامي قانون اوشریعت پرځای انګلیسي مدني قانون واکمن دی اودتش په نوم داسلام په نامه ډول،ډول ترهګرې،تروریستي ځناورې او وحشي ډلې،ټپلي اوځان مرګي لیوني سپي روزي اودبې وجدانه اوبې ایمانه پاکستاني مفتیانوپه فتوا یې دافغان مسلمان ولس دوژنې اوتباهۍ لپاره ګوماري چې دادی نـن ورځ دروژې دمطهرې اوعبادتي میاشتې په لومړۍ ورځ یې دسپیڅلوخوستیوروژتیانوویني په خورا سترقساوت اوبربریت وبهولې په خدای،رسول اواسلام مین غیرتي خوستیان یې ...
  دلرو اوبرو پښتنودغیرت اونـنګ شیبې رښتیا یې ویلي چې اوبه په ډانګ نه بیلیږي اوګډ پښتون په ډیورنډ نه بیلیږي.هغه تش په نوم مکار اوتصنعي ډیورند چې دادی دګردې اروپا د۵۱۰ میلیوني وګړودمتحد اویوموټي باوري اوځواکمن سازمان یا په بله ژبه داروپا داتحادیې پارلمان مرستیال مشروتلي اوپیاوړي دپلومات ښاغلي رشارډ چارنیکي داکرښه مصنوعي اوغیرطبیعي کرښه بللي اوداروپا یي ټولنې په میاشتنۍ کې یې په زغرده اوډاګه دهغه ابطا ل اعلان کړاوپه څرګندومستدلواو منطقي ټکو کې یې دهغه جدي ارزونه غوښتي او ویلي یې دي چې د دې کرښې اوسیمي څخه دنړیوالې ترهګری او تروریزم مرکزجوړشوی او د دې وخت رارسیدلی چې د ډیورند کرښې ته بیا ...
افغانستان به څنګه جوړشي؟ دتاریخ داوږده بهیراودپیړیو،پیړیوپه بیلا،بیلوپیړیوکې زموږګران اولرغونۍ هیواد اریانا،خراسان اومعاصر افغانستان دخونړیوبلوسو،وحشیانه یرغلونواوتاړاکونوسره مخامخ شوی اود دي خاورې تاریخ اوجغرافیه په سرو وینوخړوب شوي ده.دعروس البلاد،ام البلاد،اشرف البلاد اوفرهنګ البلاد ښارونه دبرمیال لرغوني مدنیت اثاراوبې سارې فرهنګي پنځونې دچپاولګرواویرغلګروپه تورولښکرو وران ویجاړشوي اولوټ شوي دي اودخپل شتون په اوږده واټن اوتاریخي پړاوونو کې یې بشپړامن اوسوکالي نه ده په برخه شوي ان چې زبون اونامرده بشریت ضد دوښمن پخپله استعماري خونړۍ توره دافغان بدن دوه ټوټې ...