ایا سترګې د زړونو هیندارې بللی شو

 ډاکټرسباوون 

ویل کیږي په یو نظر کې په زرګونو ټکي او تورې نغښتي وي ، ډیر ځله مینان یوازې په یو نظر او دیدن د زړه خواله سره کوي خو په سترګو کې څه کمال دی چې دا هر څه بیانولی شي؟   د سترګو په هکله په بیلابیلو کلتورونو کې خبرې شوي دي دمثال به توګه موږ وایو په سترګو کې ېې راته وخندل، سترګې ېې مړې وې ځکه پرې پوه شوم، او یا وایو له خوشالۍ ېې سترګې ځلیدې، لودیځوال وايي سترګې ېې سړې وې، له سترګو مین ښکارید، او یا وايي ګرم نظر ېې درلود دغسې بیلابیل احساسات د سترګو له لارې بیان شوي دي خو په حقیقت کې په سترګو کې کوم احساس کتلی او حس کولی شو؟ ولې په ډیرو کلتورونو کې سترګو د زړه یا روح او روان هنداره بلل شوې ده ؟، بله پوښتنه دا ده چې ایا دغه احساس یوازې د سترګو له لارې لیږدول کیږي او دایوازې سترګې دي چې هر څه وايي که د مخ ټول عضلات په دې پروسه کې له سترګو سره یوځاي ونډه اخلي ؟دا هغه پوښتنه ده چې په دې څیړنه کې ورته د ځواب لټه شوې او دغو پوښتنو ته د امریکا په سینګولاریټي پوهنتون کې د نیورولوجۍ د برخې څیړاند ټوماس رامسوي ځواب ویلی دی نوموړی وايی:

خبره دا ده چې دغه ټول احساسات د مخ په تیره بیا د سترګو د شاوخوا وړو او ظریفو عضلاتو د حرکاتو په نتیجه کې څرګندوو او یا ېې انتقالوو، دغه ټوله پروسه په اتومات او لاشعوري توګه ترسره کیږي.

زموږ د سترګو کسي له خلکو سره ډیره مرسته کوي چې موږ درک کړي، هرڅومره چې موږ هیجان ولرو د مثال په توګه د مینې یا جنسي مسلو په وخت هومره مو د سترګو کسي پراخیږي او دغه کار د سترګو په رپ کې تر سره کیږي او موږ ېې له ځان سره ثبتوو.

دغه راز کله چې موږ ویریږو په دې وخت کې مو هم کسي لوییږي دغه ټول حالتونه زموږ په مازغو کې راجسټر کیږي دغه راز موږ چې سترګک وهو ټول موږ راجسټر کوو، له دې سره زموږ سترګې زمو احساس هم لیږدوي او دغه کار د مخ د عضلاتو په مټ تر سره کیږي د دغه احساس د لیږد لپاره د سترګو او د مخ د عضلاتو همکاري او ګډ کار اړین وي.

په دې اړه د ډنمارک په اوور هوس روغتون کې د سترګو یو متخصص جسپر یارډل دا خبره نه مني چې سترګې دې په یوازې سر ټول هغه شیان ووايي چې موږ ېې په باطن یا روان کې لرو یا په بله وینا هغه وايي یوازې سترګې د زړه هینداره نه ده .

نوموړی وايي په خپله سترګې دغه هینداره نه ده هغه وايي ما په زرګونو کسان عملیات کړي او که موږ نور مخ پټ کړو او یوازې سترګې ښکاره شي نو هیڅ ډول احساس نه شي بیانولی او نه څوک پرې پوهیداي شي چې دغه سترګې څه وایي.

په ارواپوهانو کې دغه نظر ډیرمطرح دی چې په ټولو کلتورونو کې مخ یا څیره شپږ احساسه بیانولی شي ، خوښي، خپګان، غوصه، کرکه، حیرانتیا، او ډار هغه احساسات دي چې له څیرې سړی پرې پوهیداي شي دغه نظریه په دې وروستیو کې د یوه امریکايي څیړاند پاول ایکمن له لوري ثابته هم شوه.

ښاغلی پاول وايي دغه شپږ احساسه په ټولو کلتورونو کې یو شان څرګندیداي شي له دې پرته بیلابیلو کلتورونو ته په پام سره د شرم،بخل، د یو شي د مالکیت او ځینې نور احساسات په ټولو کې یو شان نه څرګنندیږي.

د مخ د پلاستيک جراحي متخصصه ایوا کالیا په دې هکله چې د دغو شپږو احساساتو د ښودلو لپاره د مخ او د سترګو د شاوخواعضلات څنګه عمل او حرکت کوي وايی:

کله چې موږ په قهر کیږو موږ د سترګو اوبلیک عضلاتو« هغه عضلات چې سترګې ښکته پورته کوي» او دغه راز د سترګو شاوخوا حلقوي عضلاتو ته حرکت ورکوو او فعاله کوو ېې، دغه راز کله چې تعجب کوو نو وروځې پورته کش کوو، کله چې خوشاله یو د مخ نور ښکتني عضلات پورته لور ته کاږو او ورسره موسکي کیږو، دغه راز د موسکا په وخت زموږ د سترګو د شاخوا عضلات هم فعاله کیږي او په موسکا کې ونډه اخلي.

خو د مخ اوسترګو په وسیله ددغه احساس په ترجمانۍ کې څومره تکړه یو او څومره پرې پوهیداي شو له کابو پنځلس کلونو راهیسې څیړاند په دې کار کوي چې موږ څومره تکړه یو چې دغه احساس درک کړو اويا ېې ترجمه کړاي شو.

څیړنو ثابته کړې چې خلک په دې برخه کې ډیر تکړه نه دي او ډیر ځله تیر وځي چې دغه کس موسک دی که ډار شوی ښايي دغه خبره احمقانه ښکاره شي خو دا یو واقعیت دی ا وڅیړنو بیخي ثابته کړې.

د دې چارې علت دا دی چې موسکا او ډار په یو ډول سره تړاو لري ځکه هغه کس چې ډاریږي د چاپلوسۍ یو ډول احساس هم ورسره پيدا کیږي نو د ډار په وخت ډیر کسان په لا شعوري توګه د موسکا او ډار ګډه څیره غوره کوي ټول پوهیږو چې چاپلوسان موسکي خلک وي.

دغه راز د اصلي او تقلبي موسکا توپیر هم سخت کار دی که څه هم نن سبا ډیری خلک پرې پوهیداي شي او څیړنو ثابته کړې چې نارینه په دې برخه کې تر میرمنو ژر د اصلي او تقلبي موسکا توپیر کولی شي.

دا چې څیره او مخ زموږ ذهني حالت څرګندولی شي علت ېې د بشر د تکاملي پړاو په تاریخچه کې لټولی شو پخوا چې انسان خبرې نه شواي کولی دغه د څیرې او مخ حرکات او حالت وو چې انسانان به پر یو بل پوهیدل او ډیر ځله به انسانانو د یو بل تقلید کاوه کله چې انسانان په ګروپونو او ډلګیو کې ژوند کوي دا اهمیت لري چې د سترګو په رپ کې د ملګري په ذهني حالت پوه شې خو ننی انسان دغه استعداد نه لري،.

نن سبا موږ د څیرې او سترګو له حالته د خلکو په پیژندلو کې دومره تکړه نه یو ډیر ځله ممکن یو کس زموږ په مخ کې ناست او هغه خپه وي خو موږ ېې بل ډول ترجماني کوو او ممکن بیخي بر عکس نتیجه ترې واخلو.

د ناروې په یوې ورځپاڼې کې دغه څیړنه په دې نوم شوې وه چې ایا سترګې د روح یا روان هیندارې بللی شو؟ نو ما غوره وبلله چې د روح د هیندارې په ځاي د زړه هیندره ورته لیکم نو که چا اصلي متن ته مرجعه کوله هیله ده چې ما په خیانت تورن نه کړئ.

وروستۍ ليکني

په ډانګ پیلي سپیني خبرېافغان ولس په ۱۹ پیړۍ ۲۰ پیړۍ او دادی په ۲۱ پیړی کې دنړیوالوسترو ښکیلا کي ځواکونودستراتیژیکي استعماري موخو په خصمانه  لوبو ا و شیطاني چلوټو په جال کې کیوتی او په ټولو پړاوونو کې یې  په خورا  بې رحمی او بې ساري قساوت لکه رودونه ویني بهیدلي اوسنی پړاو یې زړه بوږنوونکی اوټول هیواد کلي اوبانډي دوینو په حمام بدلي شوي دي اودجګړې ښکیلې غاړې پخپله افغانان لکه دسونګ دتوکو په څیر په کې سوځي او زما په اند دا دبشریت  په  تاریخ  کې هغه ستره جګړه ده چې د ځمکې دکرې دلسګونو،لسګونو بیلا بیلو هیوادونود دې وطن د بچیو په ویر اوخونړي ناورین کې په بې رحمۍ برخه ...
زوریدلواو ویرجنو هیواد وا لوته د پام وړڅوټکېدبشریت په تاریخ کې دانسانانو لوی قاتل اووژونکی جنګیزمغول دی چې اصلي نوم یې تموجین دپولاداوکلک په مانا اودواکمنی په مهال جنګیزخان دی چې دشاه جهان اولوی خان په مانادی.دغه خونړي انسان دخپلې واکمنی په ظالمانه پړاو کې دځمکې دکرې ټول ټال ۱۱ یوولس سلنه بشریت له منځه یووړدښځینه اونارینه سرونوڅخه د لوړوکله منارونوپه جوړولوکې یې ساری نه درلود او په دې ډول یې دترهې اوویرې په خپرولوسره دښارونواوبشري مدنیتونوپه چورلټ نړولوکې داسیا،افریقا اواروپا ترلویو وچو پوري وحشیانه یرغلونه تر سره کړهغه دخپلې زوکړې په ټاټوبي په یوه نامالوم مرګ ومړاودهغه دقبر دپاسه په ...
د دووخویندو زړه بوږنوونکي غمیزههو! هغه دوه مبارزې وطنپالې اوزړورې خویندې یادوم چې دخپل دردیدلي،کړیدلي اوجګړه ځپلي ولس دسوکالۍ اوهوسایې په موخه یې خپل پلرني هیواد ته دچوپړملاوې وتړلې دلرغوني اوتاریخي ویاړلي اودپامیردلوړوڅوکوپه څیر دسر هسکي بدخشان د خاش له سمسورې سیمي یې دملي پولیسوپه لیکوکې دندې پیل کړې.څه موده وروسته دمسلکي لوړوزده کړولپاره دترکیې هیواد ته واستول شوې اودشپږمیا شتنۍ مسلکي کورس له اکمال وروسته دتیرې خونړۍ اوویرجنې روژۍ په میا شت کې خپل پلرني ټاټوبي ته راستنې شوې او په دې هیله چې دخپلې خوږې کورنۍ په خوږه غیږه کې به دخپلو وروڼو،خویندو،موراوپلارسره داخترڅوشپې اوورځې په خوښۍ تیرې ...
کب له سره خوسا کیږي دیوه هیواد زعامت اومشرتابه دخپل ولس په برخلیک اود هغود ژوند په نیکمرغۍ اوبد مرغۍ نیغ پر نیغه اغیزه لري که دهیواد دواکمنانوسرونه کدو سرونه نه وي نوباید خپل ځانونه د وړ اوکارنده شخصیتونوپه توګه دتاریخ په پاڼو کې تثبیت اوپه ډاګه کړي ځکه دهغو د هژمونی اوواکمنی مهال تلپاتې نه وي په یو ډول د ډولونودمرګ له حتمي پدیدې سره مخامخ کیږي اود هغوفزیکي موجودیت ته دپای ټکۍ ږدي خودهغومعنوي اړخ مثبت اویا منفي کرکټرمرګ نه لري هغو چې هیواد اوولس ته یې دچوپړ،عدالت اوصداقت تله درنه ده تل درنه اوپه درنښت یادیږي دهغوکارنامې اواندیښني داړوند ولس اوملت لپاره ځلیدونکي مشالونه اوڅراغونه دي اوپر ...
سپیني خبرې او شریرې څیرې کلونه پخوا مې دقومونو اوقبایلودعالي جرګې دمرکزي شورا دمنشي په توګه د ولسي اوجرګه ییزي دندې ویاړ درلود .یوي پراخې ولسي غونډه کې دګډون په موخه دخوست ولایت دصبریو ولسوالۍ اړوند درنه ،مجرب اوپوه سپین ږیري اروښاد متقاعد ډګروال حسین خان صبري ته چې دکابل په کارته نو کې استوګن و،ورغلم. هغه خورا مهربانه،خواخوږی اومهربان شخصیت واو له درنه روغبړوروسته مې په خورا ادب اودرنښت هغه ته دګډون بلنه ورکړه.هغه خدای بښلي ماته تل وراره ویلې او راته کټ،کټ له خندا شین شو. له لږسوچ وروسته یې راته وویل: کومه جرګه ؟ اودڅه لپاره جرګه؟ په ځواب کې مې ورته وویل چې په هیواد کې دسم سمکي ،هراړخیز ...
آلله اکبرـ آلله اکبر دخوارملا آذان واورئای دمظلوم اوکړیدلي هیواد خونړي افغانستان درنو،درنوعالمانو،پوهانو،شمله ورومشرانواوباتوروکشرانو،خویندواووروڼواســـــلام علیکم ورحمته الله وبرکاته اما بعد!په کلو اوبانډوکې داخبره عامه اودژبوپه سرده چې دخوار ملا آذان څوک نه اوري.خودغټوږیرواوډبلو پګړیوسمیع الحق ناحق اوفضل الرحمان نارحمان اودهغو په څیردانسانیت اواسلامیت ضد غټ خیټوملایانودمسلمان اوافغان وژنې کفري فتواوې دتورپنجاب له منبرونوصادرې اودادی زموږ دجنتي وطن څخه یې توردوزخ جوړکړی دی ښکلی کابل په وینورنګ اودهیواد په ګوټ،ګوټ کې دوینوویالې بهیږي .په عامواوخاصو ...
وسله وال پوځ اوپه مورچلوکې ډزېدافغانستان وسله وال پوځ ملي اردو،ملي پولیس اوامنیتي ځواکونواولښکرو شمیرټول ټال درې لکه دوه پنځوس زرو۳۵۲۰۰۰تنوته رسیږي اووسله وال پوځ په اوو۷ قول اردوګانوکې تنظیم اوجوړشوی دی .نـنګرهار۲۰۱ لمبرسیلاب قول اردو پکتیا ۲۰۳ تندر قول اردوهرات ۲۰۷ ظفر قول اردوکندهار۲۰۵ اتل قول اردوبلخ ۲۰۹ شاهین قول اردوهلمند۲۱۵ میوند قول اردواودهوایي ځواکونو قول اردواوداوسله وال ځواکونه په زرګونو،زرګونوبلوکونو،ټولیو،کنډکونو،لواګانواوفرقوکې ځای پرځای شوي دي اوداهغه اردوده چې دافغانستان دحرب په تاریخ کې په درجنو،درجنوجنرالان چې زیاتره یې مسلکي نظامي زده کړي نه لري اوپه تنظیمي زور اوسوټي ...
په وینولړلۍ اسلام داسلام آباد دخنجرپه څوکهشیطان آباد اسلام اباد دلوی شیطان په کرغیړنولاسونوداسلام دبدنامی اودمسلمانانودکړولو،وژلواوسپکولوپه موخه رامنځته شوی اودا لامل دی چې لاتراوسه داسلامي قانون اوشریعت پرځای انګلیسي مدني قانون واکمن دی اودتش په نوم داسلام په نامه ډول،ډول ترهګرې،تروریستي ځناورې او وحشي ډلې،ټپلي اوځان مرګي لیوني سپي روزي اودبې وجدانه اوبې ایمانه پاکستاني مفتیانوپه فتوا یې دافغان مسلمان ولس دوژنې اوتباهۍ لپاره ګوماري چې دادی نـن ورځ دروژې دمطهرې اوعبادتي میاشتې په لومړۍ ورځ یې دسپیڅلوخوستیوروژتیانوویني په خورا سترقساوت اوبربریت وبهولې په خدای،رسول اواسلام مین غیرتي خوستیان یې ...
  دلرو اوبرو پښتنودغیرت اونـنګ شیبې رښتیا یې ویلي چې اوبه په ډانګ نه بیلیږي اوګډ پښتون په ډیورنډ نه بیلیږي.هغه تش په نوم مکار اوتصنعي ډیورند چې دادی دګردې اروپا د۵۱۰ میلیوني وګړودمتحد اویوموټي باوري اوځواکمن سازمان یا په بله ژبه داروپا داتحادیې پارلمان مرستیال مشروتلي اوپیاوړي دپلومات ښاغلي رشارډ چارنیکي داکرښه مصنوعي اوغیرطبیعي کرښه بللي اوداروپا یي ټولنې په میاشتنۍ کې یې په زغرده اوډاګه دهغه ابطا ل اعلان کړاوپه څرګندومستدلواو منطقي ټکو کې یې دهغه جدي ارزونه غوښتي او ویلي یې دي چې د دې کرښې اوسیمي څخه دنړیوالې ترهګری او تروریزم مرکزجوړشوی او د دې وخت رارسیدلی چې د ډیورند کرښې ته بیا ...
افغانستان به څنګه جوړشي؟ دتاریخ داوږده بهیراودپیړیو،پیړیوپه بیلا،بیلوپیړیوکې زموږګران اولرغونۍ هیواد اریانا،خراسان اومعاصر افغانستان دخونړیوبلوسو،وحشیانه یرغلونواوتاړاکونوسره مخامخ شوی اود دي خاورې تاریخ اوجغرافیه په سرو وینوخړوب شوي ده.دعروس البلاد،ام البلاد،اشرف البلاد اوفرهنګ البلاد ښارونه دبرمیال لرغوني مدنیت اثاراوبې سارې فرهنګي پنځونې دچپاولګرواویرغلګروپه تورولښکرو وران ویجاړشوي اولوټ شوي دي اودخپل شتون په اوږده واټن اوتاریخي پړاوونو کې یې بشپړامن اوسوکالي نه ده په برخه شوي ان چې زبون اونامرده بشریت ضد دوښمن پخپله استعماري خونړۍ توره دافغان بدن دوه ټوټې ...